Belden başlayıp kalçaya, oradan bacağın arkasına doğru inen ağrı, hekime en sık getiren şikayetlerden biridir. Hastalar bu tabloyu genellikle “siyatik” diye tanımlar ve bel fıtığından ayrı bir hastalık olduğunu düşünür.
Oysa bu iki kavram birbirinin alternatifi değildir. Aralarındaki ilişkiyi anlamak, doğru tedaviye ulaşmanın ilk adımıdır.
Siyatik sinir, vücudun en kalın ve en uzun siniridir. Bel bölgesindeki birkaç sinir kökünün birleşmesiyle oluşur, kalçadan geçerek bacağın arkasından aşağı iner ve ayağa kadar uzanır.
Bu sinir herhangi bir noktada baskı altında kaldığında, sinirin yol boyunca hizmet ettiği bölgelerde ağrı, uyuşma veya güç kaybı ortaya çıkar. İşte bu tabloya siyatalji veya halk arasındaki adıyla siyatik denir.
Buradaki ayrım önemli: siyatik, hastalığın kendisi değil, bir sinirin sıkıştığını gösteren belirtidir. Tıpkı ateşin başlı başına bir hastalık olmayıp altta yatan durumun işareti olması gibi.
Bu yüzden “siyatik mi, bel fıtığı mı?” sorusunun doğru biçimi şudur: Siyatik şikayetime ne yol açıyor?
Siyatik tablosunun arkasındaki en yaygın neden bel fıtığıdır. Diskten taşan materyal, siyatik siniri oluşturan köklerden birine baskı yaptığında klasik siyatik ağrısı ortaya çıkar.
Fıtığın hangi seviyede olduğu, ağrının hangi hattı izlediğini belirler. Bazı hastalarda ağrı baldırın dış yüzünden ayak sırtına, bazılarında baldırın arkasından topuğa doğru iner. Hekim bu dağılımı değerlendirerek sorunun hangi omurga seviyesinden kaynaklandığını büyük ölçüde tahmin edebilir.
Bel fıtığı en sık neden olsa da tek neden değildir. Benzer şikayet yaratan başka durumlar da vardır:
Lomber dar kanal. Omurga kanalının daralmasıyla sinirler baskı altında kalır. Bu tabloda ağrı genellikle yürümekle artar, oturmak veya öne eğilmekle rahatlar. Hastalar belirli bir mesafeden sonra durup dinlenme ihtiyacı duyduğunu anlatır.
Piriformis sendromu. Kalçadaki piriformis kasının gerginleşerek siyatik sinire baskı yapmasıdır. Burada sorun omurgada değil, kalça bölgesindedir. Uzun süre oturmakla şikayetler artar.
Spondilolistezis. Bir omurun diğerinin üzerinden öne kaymasıyla sinir kanalının daralmasıdır.
Faset eklem sorunları. Omurlar arasındaki küçük eklemlerdeki artroz, bacağa yayılan ağrı yaratabilir.
Sakroiliak eklem sorunları. Leğen kemiği ile omurganın birleştiği eklemden kaynaklanan ağrı, siyatiği taklit edebilir.
Daha nadir nedenler. Tümörler, enfeksiyonlar, damarsal sorunlar ve diyabete bağlı sinir hasarı da benzer tablolara yol açabilir.
Aşağıdaki özellikler, ağrının disk kaynaklı olma ihtimalini artırır:
Ağrının karakteri yol gösterici olsa da tek başına yeterli değildir. Aynı hasta birden fazla soruna sahip olabilir; örneğin hem bel fıtığı hem dar kanal bulunabilir.
Görüntülemenin de kendi tuzağı vardır: MR’da fıtık görülmesi, ağrının kaynağının o fıtık olduğunu kanıtlamaz. Hiçbir şikayeti olmayan kişilerde de disk bombeleşmesi sıklıkla saptanır. Bu nedenle tedavi kararı MR raporuna değil, muayene bulguları ile görüntülemenin birlikte değerlendirilmesine dayanır.
İnternetteki semptom listelerine bakarak “bende piriformis sendromu var” sonucuna varmak, çoğu zaman yanlış egzersizlerle zaman kaybına yol açar.
Değerlendirme ayrıntılı bir nörolojik muayeneyle başlar. Hangi kasta güç kaybı olduğu, hangi bölgede his azalması bulunduğu ve reflekslerin durumu, sorunun hangi seviyeden kaynaklandığını gösterir. Belirli germe testleri sinir basısını ortaya çıkarmaya yardımcı olur.
Görüntüleme yöntemi olarak MR tercih edilir. Disk yapısını, sinir köklerini ve kanal genişliğini ayrıntılı gösterir. Kemik yapının değerlendirilmesi gerektiğinde BT eklenebilir. Sinir hasarının derecesini ölçmek için EMG istenebilir.
Bacağa yayılan ağrıların önemli bölümü birkaç hafta içinde geriler. Ancak aşağıdaki bulgular vakit kaybetmeden değerlendirme gerektirir:
İlk üç madde acil durumlara işaret eder; saatler içinde müdahale gerektirebilir.
Bunlar dışında, ağrı 4-6 hafta içinde düzelmiyorsa veya günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa hekim değerlendirmesi gerekir.
Siyatik, bacağa yayılan ağrının adıdır; nedeninin değil. Bu tablonun arkasında en sık bel fıtığı bulunur, ancak dar kanal, kas kaynaklı sıkışmalar ve başka nedenler de aynı şikayeti yaratabilir.
Doğru tedavi, altta yatan nedenin belirlenmesiyle başlar. Aynı ağrı için uygulanan tedavi, nedene göre tamamen farklı olabilir.
Tanı süreci ve cerrahi tedavi seçenekleri hakkında ayrıntılı bilgi için bel fıtığı ameliyatı ve lomber dar kanal sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.
© 2025 Copyright 2025 Prof. Dr. Cahit Kural
